Luật Hồng Đức – Wikipedia tiếng Việt

Chào mừng bạn tới với website Blogchiaseaz, Hôm nay blogchiaseaz.com sẽ giới thiệu tới bạn về bài viết Luật Hồng Đức – Wikipedia tiếng Việt, Hãy cùng chúng tôi tìm hiểu rõ hơn về bài viết Luật Hồng Đức – Wikipedia tiếng Việt bên dưới

Luật Hồng Đức là tên gọi thông dụng của bộ Quốc triều hình luật hay Lê triều hình luật, là bộ luật chính thức của nhà nước Đại Việt thời Lê sơ hiện còn được lưu giữ đầy đủ. Do những bộ luật của những triều đại phong kiến Việt Nam đều sở hữu tên gọi là Quốc triều hình luật nên ở đây tiêu dùng tên gọi Luật Hồng Đức làm tên gọi cho bài mặc dù nó ko phải là tên gọi chính thức.

Nó hoàn toàn sở hữu thể coi là bộ luật tổng hợp gồm sở hữu nhiều quy phạm pháp luật thuộc nhiều nghành nghề nhà cung cấp pháp lý khác nhau như : Ngành nghề luật hình sự, luật dân sự, luật tố tụng, luật hôn nhân-gia đình, luật hành chính, …

Văn bản của bộ luật này là một trong những thư tịch cổ nhất hiện còn được lưu trữ tại Viện nghiên cứu Hán-Nôm (Hà Nội). Tại đây sở hữu hai bản in ván khắc đều sở hữu tên là Quốc triều hình luật. Ngoài ra còn sở hữu một bộ sách chép tay tuy sở hữu tên gọi là Lê triều hình luật, nhưng nội dung của nó lại là bản sao lại của Quốc triều hình luật (thời Hậu Lê) và chép vào thời kì sau này.


Trong đó bản Quốc triều hình luật mang ký hiệu A.341 là bản in ván khắc hoàn chỉnh hơn cả và được coi là văn bản sở hữu trị giá nhất. Bộ luật trong sách này gồm 6 quyển, in ván khắc trên giấy bản, tổng cùng gồm 129 tờ đóng chung thành một cuốn. Sách ko ghi tên tác giả, ko sở hữu tín hiệu niên đại soạn thảo hay niên đại in ấn và cũng ko sở hữu lời tựa hoặc những chú dẫn khác. Bìa nguyên bản cuốn sách đã mất, được thay thế bằng một tờ bìa viết 4 chữ Hán là Quốc triều hình luật bằng bút lông. Nội dung của bộ luật này đã được Phan Huy Chú ghi chép lại trong phần Hình luật chí của Lịch triều hiến chương loại chí, nhưng thiếu so với cuốn sách này 143 điều trong tổng số 722 điều.

Bạn đang đọc: Luật Hồng Đức – Wikipedia tiếng Việt

Trong số 722 điều của Quốc triều Hình luật thì 200 điều phỏng theo luật nhà Đường, 17 điều phỏng theo luật nhà Minh. Ngoài ra sở hữu 178 điều chung đề tài nhưng Quốc triều Hình luật đưa ra một giải pháp khác những triều đại Trung Quốc. Đáng chú ý quan tâm nhất là sở hữu 328 điều ko tương ứng với điều luật nào của Trung Quốc cả. [ 1 ]Từ đầu thế kỷ 20, Quốc triều hình luật đã được khảo dịch sang tiếng Pháp. Tới năm 1956, nó mới được dịch sang quốc ngữ lần tiên phong ( bản dịch của Trường Đại học Luật khoa Hồ Chí Minh do Lương Thần Cao Nãi Quang đãng phiên âm, và dịch nghĩa, Nguyễn Sĩ Giác hiệu đính, Vũ Văn Mẫu viết lời tựa, nhà in Nguyễn Văn Của phát hành, TP HCM, 1956 ). Sắp đây, Viện Sử học Nước Ta đã dịch thuật lại cho chuẩn xác hơn. ( Nhà xuất bản Pháp lý, TP. Hà Nội – 1991 ) .

Một số học giả Pháp, lúc khảo dịch và nghiên cứu cho rằng nó sở hữu tên là Lê triều hình luật và nó là Lê triều điều luật được in năm 1777 (Cảnh Hưng thứ 38) mà Phan Huy Chú đã ghi lại trong Lịch triều hiến chương loại chí sau lúc họ nghiên cứu thiên Hình luật chí trong cuốn sách này của ông cũng như bản chép tay của Quốc triều hình luật. Theo Vũ Văn Mẫu, Quốc triều hình luật được công bố lần trước tiên từ niên hiệu Hồng Đức (1470-1497) và có nhẽ vào thời kì cuối của niên hiệu này. Ý kiến của Vũ Văn Mẫu chủ yếu dựa vào ý kiến của Phan Huy Chú viết về việc ban hành dưới thời Lê, bộ Hồng Đức hình luật và lời đề tựa của vua Gia Long triều Nguyễn cho bộ Hoàng Việt luật lệ, trong đó ông thẩm định rất cao bộ luật cổ này và gọi nó là bộ luật Hồng Đức.

Theo Viện Sử học Việt Nam, Quốc Triều hình luật được khởi thảo từ thời Lê Thái Tổ, sau đó tiếp tục được bổ sung dưới những triều Lê Thái Tông và Lê Nhân Tông. Tới thời Lê Thánh Tông thì bộ luật được hoàn chỉnh.[2] Những ý kiến này chủ yếu dựa vào Đại Việt sử ký toàn thư với ghi chép là năm Thái Hòa thứ 7 (1449), vua Lê Nhân Tông đã bổ sung thêm vào bộ hình luật chương điền sản gồm 14 điều. Ngoài ra, qua những sử sách khác và qua những lần in khắc ván (với những điểm khác nhau về nội dung của những văn bản), những bổ sung và tên gọi những đơn vị hành chính ghi trong bộ luật v.v sở hữu thể nhận thấy bộ luật này được soạn thảo, bổ sung, hiệu đính qua nhiều đời vua triều Lê.

Quốc triều hình luật trong cuốn sách A. 341 sở hữu 13 chương, ghi chép trong 6 quyển ( 5 quyển sở hữu 2 chương / quyển và 1 quyển sở hữu 3 chương ), gồm 722 điều. Ngoài ra, trước lúc đi vào những chương và điều thì Quốc triều hình luật còn sở hữu những đồ biểu pháp luật về những hạng để tang và tang phục, size và những hình cụ ( roi, trượng, gông, dây sắt v.v ) .Xếp đặt đơn cử như sau : [ 3 ]

  1. Chương Danh lệ: 49 điều quy định về những vấn đề cơ bản sở hữu tính chất chi phối nội dung những chương điều khác (quy định về thập ác, ngũ hình, bát nghị, chuộc tội bằng tiền v.v)
  2. Chương Vệ cấm: 47 điều quy định về việc bảo vệ cung cấm, kinh thành và những tội về cấm vệ.
  3. Chương Vi chế: 144 điều quy định về hình phạt cho những hành vi sai trái của quan lại, những tội về chức vụ.
  4. Chương Quân chính: 43 điều quy định về sự trừng trị những hành vi sai trái của tướng, sĩ, những tội quân sự.
  5. Chương Hộ hôn: 58 điều quy định về hộ tịch, hộ khẩu, hôn nhân-gia đình và những tội phạm trong những ngành nghề này.
  6. Chương Điền sản: 59 điều, trong đó 32 điều ban sơ và 27 điều bổ sung sau (14 điều về điền sản mới tăng thêm, 4 điều về luật hương hỏa, 9 điều về châm chước bổ sung luật hương hỏa) quy định về ruộng nương, thừa kế, hương hỏa và những tội phạm trong ngành nghề này.
  7. Chương Thông gian: 10 điều quy định về những tội phạm tình dục.
  8. Chương Đạo tặc: 54 điều quy định về những tội trộm cướp, thịt người và một số tội chính trị như phản nước hại vua.
  9. Chương Đấu tụng: 50 điều quy định về những nhóm tội đánh nhau (loạn đả) và những tội vu cáo, lăng nhục v.v
  10. Chương Trá ngụy: 38 điều quy định những tội mạo, lừa dối.
  11. Chương Tạp luật: 92 điều quy định về những tội ko thuộc những nhóm tội danh trên đây.
  12. Chương Bộ vong: 13 điều quy định về việc bắt tội phạm chạy trốn và những tội thuộc ngành nghề này.
  13. Chương Đoán ngục: 65 điều quy định về việc xử án, giam giữ can phạm và những tội phạm trong ngành nghề này.

Hai chương cuối này đã sở hữu 1 số ít pháp luật về tố tụng, nhưng chưa xuất sắc .

Những pháp luật dân sự[sửa|sửa mã nguồn]

Trong bộ luật Hồng Đức, những quan hệ dân sự được kể tới nhiều nhất là những nghành nghề nhà cung cấp như : quan hệ chiếm hữu, quan hệ hợp đồng và thừa kế ruộng nương .

Sở hữu và hợp đồng[sửa|sửa mã nguồn]

Bộ luật Hồng Đức đã phản ánh hai chính sách chiếm hữu ruộng nương trong thời kỳ phong kiến là : chiếm hữu nhà nước ( ruộng công / công điền / công thổ ) và chiếm hữu tư nhân ( ruộng tư / tư điền / tư thổ ) .Trong bộ luật Hồng Đức, do đã sở hữu chính sách lộc điền-công điền tương đối tổng lực về yếu tố ruộng nương công nên trong bộ luật này quyền sở hữu nhà nước về ruộng nương chỉ được bộc lộ thành những chế tài vận dụng so với những hành vi vi phạm chính sách sử dụng ruộng nương công như : ko được bán ruộng nương công ( điều 342 ), ko được chiếm ruộng nương công quá hạn mức ( điều 343 ), ko được nhận bậy ruộng nương công đã ủy quyền người khác ( điều 344 ), cấm làm sai pháp luật phân cấp ruộng nương công ( điều 347 ), ko để bỏ phí ruộng nương công ( điều 350 ), cấm biến ruộng nương công thành tư ( điều 353 ), ko được ẩn lậu để trốn thuế ( điều 345 ) v.vBên cạnh đó việc bảo lãnh quyền sở hữu tư nhân / hợp đồng về ruộng nương tư cũng được pháp luật rõ ràng. Chẳng hạn, cấm xâm lấn ruộng nương của người khác ( điều 357 ), cấm tá điền tranh ruộng nương của chủ ( điều 356 ), cấm ức hiếp để tậu ruộng nương của người khác ( điều 355 ) v.vQua một số ít pháp luật trên, hoàn toàn sở hữu thể thấy bộ luật đã kiểm soát và điều chỉnh ba loại hợp đồng về ruộng nương :Tìm bán ruộng đấtCầm cố ruộng đấtThuê mướn ruộng đấtVề hình thức, những hợp đồng thường phải lập thành văn tự giữa những bên tham gia hợp đồng với sự xác nhận của quan viên sở hữu thẩm quyền .
Trong nghành thừa kế, quan niệm của những nhà làm luật Đại Việt thời Lê khá thân thiện với những quan niệm tân tiến về thừa kế. Cụ thể : Lúc cha mẹ còn sống, ko phát sinh những quan hệ về thừa kế nhằm mục đích bảo vệ và duy trì sự vĩnh cửu của mái ấm gia đình, dòng tộc. Thứ hai là những quan hệ thừa kế theo di chúc ( những điều 354, 388 ) và thừa kế ko di chúc ( thừa kế theo luật ) với những điều 374 – 377, 380, 388. Điểm đáng chú ý quan tâm trong bộ luật Hồng Đức, người con gái sở hữu quyền thừa kế ngang bằng với người con trai ( trong trường hợp người con trai trưởng mất hoặc chết trước đó – Xem thêm Lịch Triều Hiến Chương Loại chí – Tập 2 – Hình Luật Chí ). Đây là một điểm văn minh ko hề thấy ở những bộ luật phong kiến khác. Thứ ba, bộ luật đã phân định về nguồn gốc gia tài của vợ chồng, gồm sở hữu : gia tài riêng của mỗi người và gia tài chung của cả hai vợ chồng. Việc phân định này góp thêm phần xác lập việc phân loại thừa kế cho những con lúc cha mẹ đã chết hoặc chia gia tài cho bên còn sống nếu một trong hai vợ hoặc chồng chết trước. Thừa kế chính là điểm tiêu biểu nổi trội nhất của lao lý triều Lê .

Trách nhiệm dân sự[sửa|sửa mã nguồn]

Luật Hồng Đức cũng lao lý nghĩa vụ và trách nhiệm dân sự của những bên tham gia quan hệ, với những nội dung khá ngặt nghèo, đơn cử. Kế bên những nội qui trên trẻ nhỏ cũng cần được chăm sóc tận tường và giáo dục đặc trưng quan yếu với 3 tiêu chuẩn 1. ko đấm đá bạo lực 2. ko đánh đập 3. giáo dục tốt. Với 3 tiêu chuẩn trên để người dân biết nhà nước rất chăm sóc tới trẻ nhỏ bởi trẻ nhỏ là tương lai của quốc gia là rường cột của quê nhà

Những quy định hình sự[sửa|sửa mã nguồn]

Những nguyên tắc chủ yếu[sửa|sửa mã nguồn]

Hình luật là nội dung trọng tâm và sở hữu đặc thù chủ yếu, bao trùm hàng loạt nội dung của bộ luật. Những nguyên tắc hình sự đa phần của nó là :

  • Vô luật bất thành hình (điều 642, 683, 685, 708, 722): trong đó quy định chỉ khép tội lúc trong bộ luật sở hữu quy định, ko thêm bớt tội danh, vận dụng đúng hình phạt đã quy định và nó là tương tự như trong những bộ luật hình sự hiện đại.
  • Chiếu cố (điều 1, 3-5, 8, 10, 16, 17, 680): trong đó quy định những chiếu cố đối với địa vị xã hội, tuổi tác (trẻ em và người già lão), tật nguyền, phụ nữ v.v
  • Chuộc tội bằng tiền (điều 6, 16, 21, 22, 24): đối với những tội danh như trượng, biếm, đồ, khao đinh, tang thất phụ, lưu, tử, thích chữ. Tuy nhiên những tội thập ác (mười tội hết sức nguy hiểm cho chính quyền) và tội đánh roi (sở hữu tính chất răn đe, giáo dục) ko cho chuộc.
  • Trách nhiệm hình sự (điều 16, 35, 38, 411, 412): trong đó kể tới quy định về tuổi chịu trách nhiệm hình sự và việc chịu trách nhiệm hình sự thay cho người khác.
  • Miễn, giảm trách nhiệm hình sự (điều 18, 19, 450, 499, 553): trong đó quy định về miễn, giảm trách nhiệm hình sự trong những trường hợp như tự vệ chính đáng, tình trạng nguy cấp, tình trạng bất khả kháng, thi hành mệnh lệnh, tự thú (trừ thập ác, thịt người).
  • Thưởng người tố giác, trừng trị người che giấu (điều 25, 39, 411, 504)
  • Phân loại theo hình phạt (ngũ hình và những hình phạt khác)
  • Theo sự vô ý hay cố ý phạm tội
  • Theo mưu mô phạm tội và hành vi phạm tội
  • Tính chất tòng phạm

Những nhóm tội đơn cử[sửa|sửa mã nguồn]

  • Thập ác: Là 10 trọng tội nguy hiểm nhất như:
    • Những tội liên quan tới vương quyền: mưu phản, mưu đại nghịch (điều 2, 411), mưu bạn (phản bội tổ quốc-điều 412), đại bất kính (430, 431).
    • Những tội liên quan tới quan hệ hôn nhân-gia đình: ác nghịch (điều 416), bất hiếu (nhiều điều, chẳng hạn điều 475), bất mục, vô nghĩa, nội loạn.
    • Tội liên quan tới tiêu chí đạo đức hàng đầu của Nho giáo: bất đạo (420 và 421).
  • Những nhóm tội phạm khác: bao gồm những tội liên quan tới sự an toàn thân thể của vua, nghi lễ cung đình, xâm phạm trật tự công cùng, quản lý hành chính, thể thức nghi lễ triều đình, xâm phạm tính mệnh, sức khỏe, danh dự và phẩm giá con người, những tội xâm phạm an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội, những tội phạm quân sự, xâm phạm chế độ sở hữu ruộng nương, xâm phạm chế độ hôn nhân-gia đình, những tội tình dục, những tội xâm phạm chế độ tư pháp v.v

Quan niệm về hình phạt trong bộ luật khá chi tiết cụ thể nhưng cứng ngắc với khung hình phạt thường là nhất quyết và thắt chặt, tuy rằng sở hữu tính tới những diễn biến tăng nặng hay giảm nhẹ ( điều 41 ) .Những hình phạt đơn cử sở hữu ngũ hình và những hình phạt khác .
Ngũ hình được lao lý tại điều 1 và gồm sở hữu : xuy, trượng, đồ, lưu, tử .

  • Xuy (đánh bằng roi) sở hữu 5 bậc: 10, 20, 30, 40, 50 roi, sở hữu thể kèm phạt tiền và biếm chức, vận dụng cả cho nam và nữ.
  • Trượng (đánh bằng gậy) cũng sở hữu 5 bậc: 60, 70, 80, 90 và 100 trượng, chỉ vận dụng cho nam.
  • Đồ sở hữu 3 bậc là:
    • Dịch đinh kèm 80 trượng cho nam và dịch phụ kèm 50 roi cho nữ. Dịch đinh/dịch phụ sở hữu nhiều hạng là:
      • Thuộc đinh: phục dịch ở những viện (dành cho quan chức sở hữu tội)
      • Quân đinh: phục dịch ở những sảnh
      • Khao đinh: phục dịch ở trong trại lính
      • Xã đinh: phục dịch ở những xã (dành cho thường dân nam sở hữu tội)
      • Thứ phụ: phục dịch công việc ở làng (dành cho thường dân nữ sở hữu tội)
      • Viên phụ: làm những công việc trong vườn và đánh 10 roi (dành cho vo quan)
      • Tang thất phụ: phục dịch ở những nơi nuôi tằm, nếu phạm tội nặng
    • Tượng phường binh (quét dọn chuồng voi kèm 80 trượng và thích 2 chữ vào mặt) cho nam và xuy thất tỳ (nấu cơm nuôi quân kèm 50 roi và thích 2 chữ vào cổ) cho nữ.
    • Chủng điền binh (lính lao động ở đồn điền của nhà nước kèm 80 trượng và thích vào cổ 4 chữ, phải đeo xiềng) cho nam và thung thất tỳ (xay thóc giã gạo trong những kho thóc thuế của nhà nước kèm 50 roi và thích vào cổ 4 chữ) cho nữ.
  • Lưu tức lưu đày đi nơi xa, sở hữu 3 bậc là:
    • Lưu cận châu, đày đi làm việc nặng ở Nghệ An với hình phạt phụ là thích vào mặt 6 chữ, đánh 90 trượng, đeo xiềng dành cho nam và đánh 50 roi cho nữ.
    • Lưu ngoại châu: Lưu đày tới Bố Chính, Quảng Bình. Phụ hình sở hữu 90 trượng, thích 8 chữ vào mặt, đeo xiềng 2 vòng dành cho nam và đánh 50 roi cho nữ.
    • Lưu viễn châu: đày đi Cao Bằng. Phụ hình gồm 100 trượng, thích 10 chữ vào mặt, đeo xiềng 3 vòng cho nam, đánh 50 roi cho nữ.
  • Tử (thịt chết) sở hữu 3 bậc là:
    • Trảm cả nhà
    • Giảo (thắt cổ), trảm (chém đầu)
    • Khiêu (chém bêu đầu)
    • Tùng xẻo (tùng xẻo) tức xẻo từng miếng thịt rồi mổ bụng, moi ruột cho tới chết, tiep theo còn bị cắt rời chân tay và bẻ gãy hết xương, sau đó đem chôn lấp

Những hình phạt khác[sửa|sửa mã nguồn]

Ngoài ngũ hình, luật Hồng Đức còn vận dụng những hình phạt khác như :

  • Biếm tư (điều 27, 46) bao gồm những bậc từ 1 tới 5 tư nhưng sở hữu quy định cho chuộc tội biếm bằng tiền theo điều 22. Biếm tư sở hữu thể được hiểu như một hình thức làm hạ thấp tư cách của người bị phạt. Ngoài ra người bị phạt biếm tư còn phải chịu hình phạt đánh roi (xuy hoặc trượng).
  • Phạt tiền (điều 26) sở hữu 3 bậc: 300-500 quan, 60-200 quan và 5-50 quan. Ngoài ra còn sở hữu quy định về tiền bồi thường tang vật (điều 28), tiền đền mạng (điều 29).
  • Tịch thu tài sản sở hữu 2 bậc là tịch thu toàn bộ gia sản (nặng theo điều 426, 430) và tịch thu một phần tài sản (nhẹ, những điều 88, 523)
  • Thích chữ vào cổ hoặc mặt: Được vận dụng như là hình phạt phụ đối với những tội lưu, đồ, trượng, xuy.
  • Xung vợ con làm nô tỳ. Chỉ vận dụng đối với những tội mưu phản, mưu đại nghịch, mưu bạn trong thập ác (điều 411, 412).

Những lao lý trong hôn nhân-gia đình[sửa|sửa mã nguồn]

Những nguyên tắc cơ bản trong nghành hôn nhân gia đình của bộ luật là : hôn nhân gia đình ko tự do, đa thê và xác lập chính sách mái ấm gia đình gia trưởng. Nó biểu lộ lễ nghĩa Nho giáo, trật tự xã hội-gia đình phong kiến, tuy nhiên vẫn sở hữu 1 số ít điểm văn minh .
Trong nghành hôn nhân gia đình, bộ luật đã kiểm soát và điều chỉnh những quan hệ như kết hôn, chấm hết hôn nhân gia đình ( do chết hoặc ly hôn ) .

Trong quan hệ kết hôn, luật quy định những điều kiện để sở hữu thể kết hôn là: sở hữu sự đồng ý của cha mẹ (điều 314), ko được kết hôn giữa những người trong họ hàng thân thích (điều 319), cấm kết hôn lúc đang sở hữu tang cha, mẹ hay chồng (điều 317), cấm kết hôn lúc ông, bà, cha hay mẹ đang bị giam cầm, tù tội (điều 318), cấm anh (em) lấy vợ góa của em (anh), trò lấy vợ góa của thầy (điều 324), với một số quy định khác trong những điều 316, 323, 334, 338, 339. Tuy nhiên,Quốc triều hình luật ko quy định tuổi kết hôn, mặc dù trong Thiên Nam dư hạ tập (phần lệ Hồng Đức hôn giá) sở hữu viết: “Con trai 18 tuổi, con gái 16 tuổi mới sở hữu thể thành hôn”, có nhẽ là do đã tồn tại một văn bản khác cùng thời quy định về điều này. Luật Hồng Đức cũng quy định về hình thức và thủ tục kết hôn như đính ước và thành hôn (những điều 314, 315, 322). Lưu ý là Quốc triều hình luật luật cho thấy cuộc hôn nhân sở hữu trị giá pháp lý từ sau lễ đính ước. Ví dụ điều 315 quy định: Gả con gái đã nhận đồ sính nghi mà lại thôi ko gả nữa thì phải phạt 80 trượng…Còn người con gái phải gả cho người hỏi trước. Tuy nhiên, nếu trong thời kì từ lễ đính ước cho tới lúc thành hôn mà một trong hai bị đơn ác tật hay phạm tội thì bên kia sở hữu quyền từ hôn.

Kết thúc hôn nhân gia đình[sửa|sửa mã nguồn]

Luật Quốc triều hình luật lao lý những trường hợp chấm hết hôn nhân gia đình là : một trong hai người đã chết hoặc ly hôn .Về trường hợp chấm hết hôn nhân gia đình do một trong hai người đã chết cần chú ý quan tâm là quan hệ hôn nhân gia đình chỉ thực sự chấm hết ngay nếu người chết là vợ, còn nếu là chồng chết thì nó chỉ chấm hết sau lúc mãn tang. Quy định này được đặt ra một cách gián tiếp trong những điều 2 và 320 .

Về trường hợp ly hôn sở hữu ba nhóm sau:

Xem thêm: Xét nghiệm HIV âm tính là gì?

  1. Buộc phải ly hôn (những điều 317, 318, 323, 324, 334) do hôn nhân đã vi phạm những quy định cấm kết hôn.
  2. Ly hôn do lỗi của người vợ: Điều 310 quy định người chồng phải ly hôn lúc người vợ phạm phải điều nghĩa tuyệt (đoạn tuyệt hết ân tình vợ chồng) như: ko con, ghen tuông, ác tật (mắc những bệnh như phong, hủi), dâm đãng, ko kính cha mẹ, lắm lời, trộm cắp.
  3. Ly hôn do lỗi của người chồng: Điều 308 quy định: “Phàm chồng đã bỏ lửng vợ 5 tháng ko đi lại (vợ được trình với quan sở tại và xã quan làm chứng) thì mất vợ”. Quy định tương tự quyền lợi của người phụ nữ đã được bảo đảm và quan yếu hơn nó cũng trở thành hạ tầng để người chồng phải thực hiện tốt nghĩa vụ của mình đối với vợ, với gia đình. Đây là quy định nổi trội phản ánh tính thông minh của nhà làm luật nhằm duy trì trật tự ổn định trong gia đình.

Quan hệ mái ấm gia đình[sửa|sửa mã nguồn]

Trong nghành quan hệ mái ấm gia đình, bộ luật đã kiểm soát và điều chỉnh những quan hệ như quan hệ nhân thân giữa vợ và chồng, giữa cha mẹ và con cháu, giữa những thân thuộc khác ( vợ cả-vợ lẽ, anh-chị-em, cha mẹ-con nuôi, vai trò của người tôn trưởng tức trưởng họ ) .

  • Quan hệ vợ-chồng: Phong tục tập quán và lễ nghĩa Nho giáo đã điều chỉnh quan hệ vợ-chồng, tuy nhiên Quốc triều hình luật cũng sở hữu những quy định nhằm điều chỉnh những quyền và nghĩa vụ nhân thân như: Nghĩa vụ phải chung sống tại một nơi và phải sở hữu trách nhiệm với nhau (những điều 321 và 308, 309), ko được ngược đãi vợ (điều 482), nghĩa vụ chung thủy (điều 401, 405), nghĩa vụ để tang nhau (những điều 2, 7).
  • Quan hệ cha mẹ-con chiếc: Kể tới những nghĩa vụ và quyền nhân thân của con chiếc, bao gồm: nghĩa vụ phải vâng lời và thờ cúng cha mẹ, ông bà (khoản 7 điều 2), nghĩa vụ chịu tội roi, trượng thay cho ông bà, cha mẹ (điều 38), nghĩa vụ ko được kiện tụng ông bà-cha mẹ (điều 511), nghĩa vụ che giấu tội cho ông bà, cha mẹ (những điều 9, 504), ngoại trừ trường hợp cha mẹ hay ông bà phạm những tội mưu phản, mưu đại nghịch, cha mẹ nuôi thịt con đẻ hay mẹ đẻ-mẹ kế thịt cha thì được phép tố cáo và nghĩa vụ để tang ông bà-cha mẹ (điều 2).
  • Quan hệ nhân thân khác: Kể tới quan hệ giữa vợ cả-vợ lẽ (những điều 309, 481, 483, 484) và nhà chồng, anh-chị-em (những điều 487, 512), nuôi con nuôi (những điều 380, 381, 506) và vai trò của người trưởng họ (điều 35).

Trong quan hệ vợ cả-vợ lẽ thì ngoài những lao lý về những nghĩa vụ và trách nhiệm của họ với chồng và nhà chồng thì họ cũng phải tuân thủ trật tự thê thiếp và vợ cả nói chung được ưu tiên hơn. Về quan hệ anh-chị-em thì người anh trưởng sở hữu quyền và nghĩa vụ và trách nhiệm so với những em, nhất là lúc cha mẹ đã chết, đồng thời cũng bảo vệ sự hòa thuận trong mái ấm gia đình ( phạt nặng đánh lộn, kiện tụng nhau ). Việc nhận nuôi con nuôi phải được lập thành văn bản và phải đối xử như con đẻ cũng như trái lại, con nuôi phải sở hữu nghĩa vụ và trách nhiệm như con đẻ so với cha mẹ nuôi .

Những pháp luật tố tụng[sửa|sửa mã nguồn]

Mặc dù ko được tách bạch ra thành những chương riêng rẽ, nhưng Quốc triều hình luật đã biểu lộ 1 số ít khái niệm của luật tố tụng tân tiến như :

  • Thẩm quyền và trình tự tố tụng của những cấp chính quyền (điều 672)
  • Thủ tục tố tụng (phần to của hai chương cuối) như đơn kiện- đơn tố cáo (những điều 508, 513, 698), thủ tục tra khảo (những điều 546, 660, 665, 667, 668, 714, 716), thủ tục xử án (những điều 671, 709), phương pháp xử án (những điều 670, 683, 686, 708, 714, 720, 722), thủ tục bắt người (những điều 646, 658, 659, 663, 676, 680, 701-704).

Qui phạm pháp lý trong Bộ luật Hồng Đức[sửa|sửa mã nguồn]

1. Đa phần những qui phạm pháp lý trong Bộ luật Hồng Đức được kiến thiết xây dựng theo phương pháp Open vừa đủ cả ba phòng ban là giả thiết, pháp luật và chế tài trực tiếp .Ví dụ Điều 585 : ” Trâu của 2 nhà đánh nhau, con nào chết thì 2 nhà cùng ăn thịt, con nào sống thì 2 nhà cùng cày, vi phạm pháp luật thì sẽ xử phạt 80 trượng. ” .Trong đó : Trâu của 2 nhà đánh nhau là phòng ban giả thiết ; con nào chết thì 2 nhà cùng ăn thịt, con nào sống thì 2 nhà cùng cày là phòng ban pháp luật ; vi phạm pháp luật thì sẽ xử phạt 80 trượng là phòng ban chế tài .Điều 89 : ” Trước sau ngày nhà vua lên ngôi một tháng, cấm những nhà tại trong kinh thành cử hành việc tang, người nào phạm phải thì phạt 50 roi, biếm một tư ” .Trong đó : Trước sau ngày nhà vua lên ngôi một tháng là phòng ban giả thiết ; cấm những nhà tại trong kinh thành cử hành việc tang là phòng ban lao lý ; vi phạm pháp luật thì sẽ xử phạt 50 roi, biếm một tư là phòng ban chế tài .Với cách miêu tả hành vi vi phạm pháp lý và chế tài so với chủ thể triển khai hành vi đó rõ ràng tương tự, người dân sẽ biết được hành vi nào nên làm, hành vi nào nên tránh, tạo điều kiện kèm theo để toàn thể mọi những tầng lớp nhân dân hiểu luật. Quan xử án cũng biết được cần phải xử như thế nào .2. Với nhiều qui phạm trong Bộ luật Hồng Đức diễn đạt ngắn một trường hợp đơn cử. Điều này khiến cho qui phạm trở nên rõ ràng với người dân .Ví dụ Điều 393 : ” Người cha lấy vợ trước sinh được một con trai, phần hương hoả đã ủy quyền giữ ; nhưng người con trai đấy lại chỉ sinh được một người con gái ; mà cha sở hữu vợ lẽ hay nàng hầu lại sinh được một con trai nhưng lại bị cố tật, người con trai cố tật đấy sinh được cháu trai, thì ruộng nương hương hoả phải ủy quyền người cháu trai con kẻ cố tật, để tỏ ra rằng dòng tộc ko hề để tuyệt. ” .Hoặc Điều 395 : ” Cha mẹ sinh được hai con trai, người con trai trưởng chỉ sinh con gái, con thứ lại sở hữu con trai thì phần hương hỏa ủy quyền con trai người con thứ ; nhưng con trai người con thứ chỉ sinh cháu gái thì phần hương hỏa trước kia lại phải giao trả cho con gái người con trưởng ” .Ưu điểm của cách lao lý ngắn gọn một trường hợp, ngoài việc dễ thuộc, dễ nhớ, dễ vận dụng còn cho thấy từ một yếu tố pháp lý khá phức tạp đã được chuyển hóa thành một trường hợp rất đơn thuần .3. Bộ luật Hồng Đức sở hữu cách pháp luật chế tài dưới dạng chế tài nhất quyết và thắt chặt. Với mỗi một vi phạm đơn cử thì sở hữu một hình phạt đơn cử tương ứng ; mức độ tăng nặng hay giảm nhẹ cũng được pháp luật ngay sau đó một cách đơn cử, rõ ràng .Ví dụ Điều 466 : ” Đánh gãy răng, sứt tai mũi, chột 1 mắt, gãy ngón chân, ngón tay, giập xương, hay lấy nước sôi, lửa làm người bị thương và rụng tóc, thì xử tội đồ làm khao đinh. Lấy đồ nhơ bẩn ném vào đầu mặt người ta thì xử biếm 2 tư ; đổ vào mồm mũi thì biếm 3 tư. Đánh gãy 2 răng, 2 ngón tay trở lên thì xử tội đồ làm tượng phường binh. Lấy gươm giáo đâm chém người, dẫu ko trúng cũng phải lưu đi châu sắp ( người quyền quý và cao sang phạm tội thì xử tội biếm ). Nếu đâm chém bị thương và làm đứt gân, chột 2 mắt, đoạ thai thì xử tội lưu đi châu xa. Nếu trong lúc đương xét hỏi, người bị thương lại hồi phục, thì tội nhân được giảm tội 2 bậc. Nếu đánh bị thương 2 người trở lên và nhân bị thương mà thành cố tật, hay đánh đứt lưỡi, huỷ hoại âm, dương vật đều xử tội giảo ; và phải đền tiền tổn thương như lệ định. Với chế tài nhất quyết và thắt chặt này, nó đã bảo vệ tính đúng mực trong việc vận dụng luật của những cơ quan Nhà nước, tránh được sự tuỳ tiện trong việc vận dụng luật ” .Việc thiết kế xây dựng những chế tài nhất quyết và thắt chặt trong Bộ luật Hồng Đức ở một chừng mực nhất định rất thuận tiện cho việc vận dụng, và sở hữu ưu điểm là tránh được sự tùy tiện trong việc vận dụng .4. Trong Bộ luật Hồng Đức từ một sự kiện hay vấn đề, nhà làm luật lường tính những yếu tố phát sinh xung quanh vấn đề đó .Ví dụ Điều 234 : ” Những quan coi quân đội ở những trấn, lộ hay thị xã cùng những quan viên trong những cục những viện, đi lại giao ước với nhau, mưu thao tác phản nghịch, mà quan ty quản giám chẳng lưu tâm xem xét, hay dung túng giấu giếm ko tâu lên, thì cùng với người phản nghịch cùng một tội ; nếu đã tâu lên mà lại ngầm sai người báo cho kẻ phản nghịch biết thì tội cũng thế. Nếu vì tâu lên ko giữ kín kẽ để cho kẻ phản nghịch biết thì viên quan tâu được giảm tội 1 bậc. Nếu việc mưu phản nghịch đã lộ, việc hung tàn đã rõ, mà quan giám ko xét tình vậy mà lung bắt và tâu lên, thì bị tội như tội đồng mưu ; nếu việc mưu phản chưa lộ thì được giảm nhẹ hai bậc. ” [ 4 ]
Giống như những bộ luật phong kiến khác, luật Hồng Đức biểu lộ rõ thực chất giai cấp của nó. Mục tiêu số 1 của nó là để bảo vệ vương quyền, vị thế và quyền hạn của giai cấp phong kiến, củng cố trật tự xã hội và mái ấm gia đình gia trưởng phong kiến. Nó là sự pháp điển hóa tư tưởng chính trị và đạo đức Nho giáo. Tuy vậy, ko hề phủ nhận những điểm rực rỡ và tân tiến của nó .

Luật Trung Quốc[sửa|sửa mã nguồn]

Luật Hồng Đức tiếp thụ nhiều thành tựu lập pháp của Trung Quốc, chịu tác động tác động của cả pháp luật nhà Đường và nhà Minh. Tuy vậy, nó sở hữu những điểm ko giống với những bộ luật của nhà nước phong kiến Trung Quốc cả về nội dung lẫn bố cục tổng quan .Về bố cục tổng quan, bộ Đường luật sở hữu 500 điều chia thành 12 chương ( Danh lệ, Vệ cấm, Chức chế, Hộ hôn, Khai khố, Thiện hưng, Đạo tặc, Đấu tụng, Trá ngụy, Tạp luật, Bộ vong, Đoán ngục ) trong 30 quyển. Với thể thấy, trong luật Hồng Đức những pháp luật về những nhóm tội tình dục và những yếu tố ruộng nương được pháp luật riêng ko liên quan gì tới nhau và đơn cử hơn .Về nội dung, những lao lý về hôn nhân-gia đình, điền sản của luật Hồng Đức được chú trọng hơn so với Đường luật ( lao lý đơn cử về văn tự, di chúc, chính sách và phương pháp chia thừa kế, gia tài của vợ-chồng lúc góa bụa v.v ). Chính do đó, sau này những tòa án nhân dân thời Pháp thuộc hay Tòa thượng thẩm TP HCM thời Nước Ta Cùng hòa hay dựa trên những pháp luật này của luật Hồng Đức để phân xử những vụ kiện tụng tương quan tới gia tài vợ-chồng .

Bộ luật nhà Nguyễn[sửa|sửa mã nguồn]

So với bộ Hoàng Việt luật lệ (hay luật Gia Long) (năm 1811) ra đời sau hàng thế kỷ, sở hữu thể thấy luật Hồng Đức chưa sở hữu tính khái quát hóa cao và phân ngành rõ như Hoàng Việt luật lệ. Tuy nhiên, mức bảo vệ quyền lợi của người phụ nữ trong luật Hồng Đức lại cao hơn so với Hoàng Việt luật lệ. Như giáo sư Vũ Văn Mẫu đã viết lúc nhận xét về Hoàng Việt luật lệ: “bao nhiêu những sự tân kỳ mới lạ trong bộ luật triều Lê đã ko còn lưu lại một tẹo vết tích nào trong luật nhà Nguyễn. Ko còn những điều khoản liên quan tới hương hỏa, tới di chúc, tới những điều kiện về hôn thú, tới chế độ tài sản của vợ chồng.”[5]

Ngoài ra, Luật Hồng Đức còn được nhìn nhận là nhẹ hơn những triều đại trước và nhẹ hơn luật của nhà Nguyễn sau này, sở hữu cả sự phân biệt trừng trị người phạm tội còn nhỏ tuổi hoặc tật nguyền. [ 6 ]

Những điểm tân tiến[sửa|sửa mã nguồn]

Điểm tân tiến trong luật Hồng Đức là nó sở hữu một tiến khá cơ bản trong việc cải tổ vị thế của người phụ nữ trong xã hội phong kiến. Vai trò của người phụ nữ đã được đề cao hơn rất nhiều so với những bộ luật đương thời trong khu vực. Nó cho thấy người vợ sở hữu quyền quản lý tài sản của mái ấm gia đình ( lúc chồng chết ) và họ sở hữu quyền thừa kế như phái mạnh. [ 7 ]Điểm thứ hai, là hình phạt cho tù túng nữ lúc nào cũng thấp hơn so với tù túng nam. Ví dụ : Điều 1 lao lý trượng hình chỉ đàn ông phải chịu : ” Từ 60 cho tới 100 trượng, chia làm 5 bậc : 60 trượng, 70 trượng, 80 trượng, 90 trượng, 100 trượng, tuỳ theo tội mà thêm bớt. Xử tội này hoàn toàn sở hữu thể cùng với tội lưu, tội đồ, biếm chức, hoặc xử riêng chỉ đàn ông phải chịu. ” Điều 680 : ” Phụ nữ phải tội tử hình trở xuống nếu đang sở hữu thai, thì phải để sinh nở sau 100 ngày mới đem hành quyết. Nếu chưa sinh mà đem hành quyết thì ngục quan bị xử biếm hai tư ; ngục quản bị đồ làm bản cục đinh. Dù đã sinh rồi, nhưng chưa đủ hạn một trăm ngày mà đem hành quyết, thì ngục quan và ngục lại bị tội nhẹ hơn tội trên hai bậc. Nếu đã đủ 100 ngày mà ko đem hành quyết, thì ngục quan hay ngục lại bị tội biếm hay tội phạt ” ..Điểm thứ ba, nó biểu lộ chủ trương trọng nông của triều Lê. Bộ luật trừng trị rất nặng những tội như phá hoại đê điều ( điều 596 ), chặt phá cây cối và lúa má của người khác ( điều 601 ), tự ý thịt trâu ngựa ( điều 580 ) v.v Những điều luật trong Quốc Triều Hình Luật đã xác lập nghĩa vụ và trách nhiệm của nhà nước trải qua nghĩa vụ và trách nhiệm của mạng lưới hệ thống quan lại nhằm mục đích bảo vệ đời sống tối thiểu của người nghèo túng trong xã hội ( Điều 294 ; Điề9Điểm thứ tư, luật Hồng Đức sở hữu nhiều pháp luật biểu lộ đặc thù nhân đạo, thể ho vệ dân thường. Ví dụ : Điều 17 Quốc Triều Hình Pháp luật luật : ” Lúc phạm tội chưa già lão tật nguyền, tới lúc gàn tật mới bị phát hiện thì xử theo luật già lão tật nguyền. Lúc ở nơi bị đồ thì già lão tật nguyền cũng thế. Lúc còn nhỏ bé phạm tội thì xử theo luật lúc còn nhỏ “. Quốc Triều Hình Luật còn biểu lộ chủ trương khoan hồng so với người phạm tội tuy chưa bị phát hiện và tự thú trước ( trừ phạm tội thập ác hoặc thịt người ). Điều 18 và điều 19 : ” Phàm ăn trộm tài vặt của người sau lại tự thú với người mất của thì cũng coi như là thú ởửa quan “. Điều 21, 22, 23, 24 của Quốc Triều Hình Luật lao lý cho chuộc tội bằng tiền ( trừ hình phạt đánh roi vì cho rằng đánh roi sở hữu đặc thù răn bảo dạy dỗ nên ko phải cho chuộc ) .Điểm thứ năm, luật Hồng Đức vừa tiếp thu sở hữu tinh lọc tư tưởng của Nho giáo vừa phát huy những phong tục tập quán tốt đẹp của dân tộc bản địa. Ví dụ : Điều 40 : ” Những người miền thượng du ( miền núi, miền đồng bào dân tộc bản địa ít người trú ngụ ) cùng phạm tội với nhau thì theo phong tục xứ đấy mà định tội. Những người thượng du phạm tội với người trung châu ( miền trung du và miền đồng bằng ) thì theo luật mà định tội. “. Với thể nói đây là một trong những điều luật biểu lộ rõ nhất tính phát minh thông minh của nhà làm luật. Điểm mê hoặc của lao lý này ở chỗ pháp luật dù sở hữu hoàn bị tới đâu cũng ko hề phủ nhận hoặc thay thế sửa chữa trọn vẹn vai trò của phong tục tập quán vốn dĩ đã sống sót lâu bền hơn trước cả lúc sở hữu luật. [ 8 ]
Cùng thời :
Thời nhà Nguyễn :

  • Viện sử học (2007), Lịch sử Việt Nam, tập 3, Nhà xuất bản Khoa học xã hội
  1. ^

    Nguyễn Ngọc Huy. Quốc triều Hình luật Quyển A. Viet Publisher, 1989. tr 177

  2. ^ Viện Sử học, sách đã dẫn, tập 3, tr 260
  3. ^ Viện Sử học, sách đã dẫn, tr 260
  4. ^ Nguyễn Minh Tuấn, Nét độc lạ của qui phạm pháp lý trong Bộ luật Hồng Đức, Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp ( Hiến kế Lập pháp ), Số 33 ( 118 ), Tháng 3/2008, tr. 49 – 51
  5. ^

    Vũ Văn Mẫu, Cổ luật Việt Nam và tư pháp sử, quyển 1, tập 1, Sài Gòn, 1973

    Xem thêm: Xét nghiệm HIV âm tính là gì?

  6. ^ Viện Sử học, sách đã dẫn, tr 263
  7. ^ Viện Sử học, sách đã dẫn, tr 264
  8. ^ Nguyễn Minh Tuấn, Những trị giá tích cực của Nho giáo trong Bộ luật Hồng Đức, Tạp chí Khoa học, Đại học Quốc gia Hà nội, Chuyên san Kinh tế – Luật, T.XX, No 4, 2004, trang 39-44

Liên kết ngoài[sửa|sửa mã nguồn]

Source: https://blogchiaseaz.com
Category: Hỏi Đáp

Tham khảo thêm: Luật Hồng Đức – Wikipedia tiếng Việt

Related Posts